Trao đổi bài viết: "Bố mẹ ly hôn, con ở với ai?"

Việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn được quy định tại Điều 81 Luật hôn nhân và gia đình 2014 cụ thể:

“1. Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình theo quy định của Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan.

2. Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.”

Căn cứ theo quy định trên, thì chỉ có cha, mẹ mới là người trực tiếp nuôi con, nếu như không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không đủ điều kiện để nuôi dưỡng thì anh, chị, em ruột có trách nhiệm trông nom, nuôi dưỡng nhau. Trường hợp không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không đủ điều kiện mà không có anh, chị, em có đủ điều kiện thì ông bà nội, ông bà ngoại có trách nhiệm có nghĩa vụ nuôi dưỡng cháu. Do đó:

          - Đối với quan điểm thứ 2: Căn cứ Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình giao cả 2 cháu cho mẹ là người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng. Đến khi nào bố trở về Việt Nam thì có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con. Tuy nhiên việc giải quyết như quan điểm này đưa ra là không đảm bảo quyền lợi về mọi mặt của các con. Vì chị Đoàn Thị Trinh không có việc làm, không có nhà ở, nơi ở trọ chật hẹp, không đủ điều kiện để nuôi con. 

          - Đối với quan điểm thứ 3: Giao cả hai cháu cho bố chăm sóc,nuôi dưỡng là không đảm bảo, ảnh hưởng đến quyền lợi về mọi mặt của các con theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân gia đình năm 2014. Bởi lẽ hiện nay anh Thùy là bố cháu đang đi xuất khẩu lao động ở Hàn Quốc, các cháu hiện đang ở với ông bà nội. Việc giao cả hai cháu cho bố chăm sóc, nuôi dưỡng là không đảm bảo và gây xáo trộn về cuộc sống cũng như tâm sinh lý của hai cháu. (Cuộc sống xa nhà phải thuê trọ không có chỗ ở ổn định, bất đồng ngôn ngữ, chưa quen thầy cô bạn bè, khó thích nghi với môi trường sống cũng như ăn uống, khí hậu…)

Xét theo tình huống nêu trong bài viết thì trong trường hợp này có thể coi anh Lê Văn Thùy và chị Đoàn Thị Trinh đều không có điều kiện đáp ứng được điều kiện tốt nhất của các con trên cơ sở các yếu tố:

    Thứ nhất về điều kiện về vật chất bao gồm: Ăn, ở, sinh hoạt, điều kiện học tập…các yếu tố đó dựa trên thu nhập, tài sản, chỗ ở của cha mẹ;

    Thứ hai là các yếu tố về tinh thần bao gồm: Thời gian chăm sóc, dạy dỗ, giáo dục con, tình cảm đã dành cho con từ trước đến nay, điều kiện cho con vui chơi giải trí, nhân cách đạo đức, trình độ học vấn… của cha mẹ.

Theo quy định tại Khoản 4 Điều 84 Luật hôn nhân và gia đình 2014:

“4. Trong trường hợp xét thấy cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con thì Tòa án quyết định giao con cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật dân sự".

Khi cha mẹ không đủ điều kiện nuôi con thì Tòa án có thể quyết định giao cho người giám hộ theo quy định của pháp luật dân sự tại Điều 52 Bộ luật dân sự năm 2015.

Điều 52. Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên

Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 47 của Bộ luật này được xác định theo thứ tự sau đây:

1. Anh ruột là anh cả hoặc chị ruột là chị cả là người giám hộ; nếu anh cả hoặc chị cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì anh ruột hoặc chị ruột tiếp theo là người giám hộ, trừ trường hợp có thỏa thuận anh ruột hoặc chị ruột khác làm người giám hộ.

2. Trường hợp không có người giám hộ quy định tại khoản 1 Điều này thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại là người giám hộ hoặc những người này thỏa thuận cử một hoặc một số người trong số họ làm người giám hộ.

Ông bà nội vẫn giành được quyền nuôi hai cháu khi cha mẹ các cháu ly hôn nhưng phải đáp ứng một số điều kiện gồm:

- Cha mẹ không giành được quyền nuôi con.

- Không có anh, chị ruột đủ điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc em.

- Ông bà là người giám hộ đương nhiên.

Đồng thời ông bà phải có đủ điều kiện được giám hộ được quy định tại Điều 49 Bộ luật dân sự năm 2015:

“Điều 49. Điều kiện của cá nhân làm người giám hộ

Cá nhân có đủ các điều kiện sau đây có thể làm người giám hộ:

1. Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

2. Có tư cách đạo đức tốt và các điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người giám hộ.

3. Không phải là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc người bị kết án nhưng chưa được xoá án tích về một trong các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác.

4. Không phải là người bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con chưa thành niên.”

Theo đó, các cháu là người được giám hộ thỏa mãn căn cứ theo điểm b khoản 1 Điều 47 Bộ luật dân sự năm 2015:

“Điều 47. Người được giám hộ

1. Người được giám hộ bao gồm:

a) Người chưa thành niên không còn cha, mẹ hoặc không xác định được cha, mẹ;

b) Người chưa thành niên có cha, mẹ nhưng cha, mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự; cha, mẹ đều có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; cha, mẹ đều bị hạn chế năng lực hành vi dân sự; cha, mẹ đều bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con; cha, mẹ đều không có điều kiện chăm sóc, giáo dục con và có yêu cầu người giám hộ;”
 
    Như vậy, ông bà nội hoàn toàn có thể trở thành người giám hộ đương nhiên cho hai cháu theo quy định trên. Việc giám hộ phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về hộ tịch. Khi ông bà hoàn tất thủ tục là người giám hộ đương nhiên cho cháu thì Tòa án có thể tuyên cho ông bà  nội nuôi cháu sau khi cha mẹ cháu ly hôn. Trong trường hợp này, Tòa án sẽ căn cứ quyền lợi về mọi mặt của các con, đặc biệt là các điều kiện cho sự phát triển về thể chất, bảo đảm việc học hành và các điều kiện cho sự phát triển tốt về tinh thần để quyết định việc trao quyền nuôi hai cháu cho ông bà nội nuôi là thấu tình, đạt lý và đảm bảo đúng quy định của pháp luật. Do vậy, bản thân tôi đồng tình với quan điểm thứ nhất của bài viết là "giao cho ông bà nội nuôi vì 2 cháu hiện đang ở với ông bà (bố đang ở nước ngoài, mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng)".

    Trên đây là một số ý kiến của riêng cá nhân tôi, tuy nhiên không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được nhiều ý kiến phản hồi, góp ý của bạn đọc cũng như các đồng nghiệp để cùng trao đổi về nhận thức pháp luật cũng như giải quyết những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ./.