Trao đổi về việc áp dụng Điều 38 và Điều 65 Bộ luật Hình sự 2015 khi quyết định hình phạt tù cho hưởng án treo
- Thứ năm - 05/03/2026 02:20
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Qua quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự, Phòng 2 có vướng mắc trong việc áp dụng pháp luật khi quyết định hình phạt tù cho hưởng án treo
Thực tiễn thông qua công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự, trong trường hợp đề nghị hình phạt tù cho bị cáo hưởng án treo, Viện kiểm sát đề nghị áp dụng Điều 38, Điều 65 Bộ luật Hình sự (BLHS). Nhưng khi tuyên án, Hội đồng xét xử chỉ áp dụng Điều 65 BLHS (không áp dụng Điều 38 BLHS) để tuyên hình phạt tù nhưng cho bị cáo hưởng án treo. Điều này dẫn đến không thống nhất quan điểm áp dụng pháp luật giữa Viện kiểm sát và Toà án.
- Quan điểm thứ nhất cho rằng: Khi quyết định hình phạt tù cho bị cáo được hưởng án treo thì không áp dụng Điều 38 Bộ luật Hình sự, mà chỉ áp dụng Điều 65 Bộ luật Hình sự. Cụ thể:
Điều 65 BLHS quy định “Khi xử phạt tù không quá 3 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù, thì Tòa án cho hưởng án treo và ấn định thời gian thử thách từ 1 năm đến 5 năm và thực hiện các nghĩa vụ trong thời gian thử thách theo quy định của Luật Thi hành án hình sự”.
Như vậy, ngay trong điều luật (Điều 65 BLHS) đã có quy định hình phạt tù nên không cần áp dụng Điều 38 Bộ luật Hình sự. Việc áp dụng Điều 38 BLHS là mâu thuẫn (thậm chí còn có quan điểm là nếu áp dụng cả 2 điều luật là sai, không rõ ràng, vì cho rằng đây là 02 hình phạt khác nhau) vì khoản 1 Điều 38 Bộ luật Hình sự quy định “1. Tù có thời hạn là buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt tại cơ sở giam giữ trong một thời hạn nhất định”. Trong khi người được hưởng án treo không phải chấp hành hình phạt tại cơ sở giam giữ.
- Quan điểm thứ hai (cũng là quan điểm của tác giả): Khi quyết định hình phạt tù nhưng cho bị cáo được hưởng án treo thì phải áp dụng cả Điều 38 và Điều 65 BLHS. Cụ thể:
Theo quy định tại Điều 1, Điều 2 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP ngày 15/5/2018 của Hội đồng thẩm phán TANDTC hướng dẫn Điều 65 BLHS năm 2015: Án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, được Tòa án áp dụng đối với người phạm tội bị phạt tù không quá 3 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, xét thấy không cần bắt họ phải chấp hành hình phạt tù.
Như vậy, án treo không phải là một loại hình phạt riêng biệt mà là chế định đặc biệt của hình phạt tù, là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Vì trước khi cho bị cáo được hưởng án treo, Tòa án vẫn phải quyết định mức hình phạt tù cụ thể (ví dụ: 12 tháng tù, 24 tháng tù…) theo Điều 38 Bộ luật Hình sự. Điều này bắt buộc vì án treo chỉ là hình thức miễn chấp hành hình phạt tù đã tuyên (không thay đổi bản chất hình phạt tù giam) hay loại trừ Điều 38 mà chỉ điều chỉnh về việc thi hành hình phạt tù có điều kiện. Do đó, trong bản án: Tòa án vẫn phải tuyên hình phạt tù cụ thể theo Điều 38 Bộ luật Hình sự. Sau đó căn cứ Điều 65 Bộ luật Hình sự để cho bị cáo hưởng án treo.
Mặt khác, tại khoản 5 Điều 65 Bộ luật Hình sự quy định: “Trong thời gian thử thách, nếu người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự 2 lần trở lên, thì Tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo…”. Việc áp dụng Điều 38 Bộ luật Hình sự còn đảm bảo tính pháp lý trong trường hợp người được hưởng án treo bị Tòa án quyết định buộc phải chấp hành hình phạt tù theo quy định tại khoản 5 Điều 65 Bộ luật Hình sự.
Trên đây là một số vướng mắc phát sinh trong thực tiễn công tác kiểm sát xét xử mà tác giả và một số Kiểm sát viên đã gặp phải. Tác giả xin trao đổi để cùng các đồng nghiệp nghiên cứu, thảo luận, qua đó góp phần thống nhất nhận thức và vận dụng đúng quy định pháp luật trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Từ thực tiễn nêu trên, tác giả cũng mong các cơ quan liên ngành tư pháp trung ương quan tâm nghiên cứu, có hướng dẫn cụ thể hơn đối với trường hợp quyết định hình phạt tù cho bị cáo hưởng án treo, trong đó làm rõ việc áp dụng Điều 38 Bộ luật Hình sự 2015 nhằm bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và thực hiện trong thời gian tới./.
- Quan điểm thứ nhất cho rằng: Khi quyết định hình phạt tù cho bị cáo được hưởng án treo thì không áp dụng Điều 38 Bộ luật Hình sự, mà chỉ áp dụng Điều 65 Bộ luật Hình sự. Cụ thể:
Điều 65 BLHS quy định “Khi xử phạt tù không quá 3 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù, thì Tòa án cho hưởng án treo và ấn định thời gian thử thách từ 1 năm đến 5 năm và thực hiện các nghĩa vụ trong thời gian thử thách theo quy định của Luật Thi hành án hình sự”.
Như vậy, ngay trong điều luật (Điều 65 BLHS) đã có quy định hình phạt tù nên không cần áp dụng Điều 38 Bộ luật Hình sự. Việc áp dụng Điều 38 BLHS là mâu thuẫn (thậm chí còn có quan điểm là nếu áp dụng cả 2 điều luật là sai, không rõ ràng, vì cho rằng đây là 02 hình phạt khác nhau) vì khoản 1 Điều 38 Bộ luật Hình sự quy định “1. Tù có thời hạn là buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt tại cơ sở giam giữ trong một thời hạn nhất định”. Trong khi người được hưởng án treo không phải chấp hành hình phạt tại cơ sở giam giữ.
- Quan điểm thứ hai (cũng là quan điểm của tác giả): Khi quyết định hình phạt tù nhưng cho bị cáo được hưởng án treo thì phải áp dụng cả Điều 38 và Điều 65 BLHS. Cụ thể:
Theo quy định tại Điều 1, Điều 2 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP ngày 15/5/2018 của Hội đồng thẩm phán TANDTC hướng dẫn Điều 65 BLHS năm 2015: Án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, được Tòa án áp dụng đối với người phạm tội bị phạt tù không quá 3 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, xét thấy không cần bắt họ phải chấp hành hình phạt tù.
Như vậy, án treo không phải là một loại hình phạt riêng biệt mà là chế định đặc biệt của hình phạt tù, là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Vì trước khi cho bị cáo được hưởng án treo, Tòa án vẫn phải quyết định mức hình phạt tù cụ thể (ví dụ: 12 tháng tù, 24 tháng tù…) theo Điều 38 Bộ luật Hình sự. Điều này bắt buộc vì án treo chỉ là hình thức miễn chấp hành hình phạt tù đã tuyên (không thay đổi bản chất hình phạt tù giam) hay loại trừ Điều 38 mà chỉ điều chỉnh về việc thi hành hình phạt tù có điều kiện. Do đó, trong bản án: Tòa án vẫn phải tuyên hình phạt tù cụ thể theo Điều 38 Bộ luật Hình sự. Sau đó căn cứ Điều 65 Bộ luật Hình sự để cho bị cáo hưởng án treo.
Mặt khác, tại khoản 5 Điều 65 Bộ luật Hình sự quy định: “Trong thời gian thử thách, nếu người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự 2 lần trở lên, thì Tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo…”. Việc áp dụng Điều 38 Bộ luật Hình sự còn đảm bảo tính pháp lý trong trường hợp người được hưởng án treo bị Tòa án quyết định buộc phải chấp hành hình phạt tù theo quy định tại khoản 5 Điều 65 Bộ luật Hình sự.
Trên đây là một số vướng mắc phát sinh trong thực tiễn công tác kiểm sát xét xử mà tác giả và một số Kiểm sát viên đã gặp phải. Tác giả xin trao đổi để cùng các đồng nghiệp nghiên cứu, thảo luận, qua đó góp phần thống nhất nhận thức và vận dụng đúng quy định pháp luật trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Từ thực tiễn nêu trên, tác giả cũng mong các cơ quan liên ngành tư pháp trung ương quan tâm nghiên cứu, có hướng dẫn cụ thể hơn đối với trường hợp quyết định hình phạt tù cho bị cáo hưởng án treo, trong đó làm rõ việc áp dụng Điều 38 Bộ luật Hình sự 2015 nhằm bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và thực hiện trong thời gian tới./.