Tăng cường phối hợp thực hiện thí điểm Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích

Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Viện kiểm sát và các Hội

Ngày 03/11/2025, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cùng các hội liên quan đã ban hành Quy chế phối hợp số 01/2025/QCPH-VKSNDTC-HLHPNVN-HNCTVN-HBVQTEVN-HBTNKTVTMCVN-HBVTNVMTVN-HKHKTATTPVN-HBVNTDVN về việc thực hiện thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Quy chế được xây dựng nhằm bảo đảm hoạt động thí điểm tuân thủ pháp luật, thống nhất, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, nhất là các nhóm yếu thế.

Quy chế quy định cụ thể phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc, mục đích, hình thức phối hợp và trách nhiệm của Viện kiểm sát các cấp cùng các Hội tham gia hoạt động phối hợp. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai thống nhất nhiệm vụ thí điểm theo Nghị quyết số 205/2025/QH15, đồng thời tạo nền tảng xây dựng cơ chế bảo vệ quyền dân sự bằng phương thức khởi kiện vụ án dân sự công ích.

Theo Quy chế, hoạt động phối hợp được áp dụng đối với Viện kiểm sát, Viện trưởng, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên trong thực hiện nhiệm vụ khởi kiện và kiểm sát việc giải quyết vụ án dân sự công ích; đối với các Hội và đơn vị thuộc hệ thống Hội được giao nhiệm vụ phối hợp; cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Việc phối hợp nhằm ba mục tiêu lớn: Bảo đảm thông tin vụ việc được chuyển tải đầy đủ, chính xác, kịp thời; nâng cao hiệu quả hoạt động của các Hội trong thực hiện tôn chỉ, mục đích bảo vệ quyền dân sự của các nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công; đồng thời tạo sức mạnh tổng hợp trong triển khai nhiệm vụ thí điểm Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích.

Quy chế cũng nêu rõ các nguyên tắc phối hợp, trong đó nhấn mạnh bảo đảm phù hợp chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của từng cơ quan; bảo đảm sự chủ động, khách quan, thường xuyên, chặt chẽ; tôn trọng ý kiến chuyên môn của các Hội; bảo đảm tuân thủ quy định về bảo vệ bí mật nhà nước và bí mật công tác; và trong trường hợp có nhiều Hội cùng tham gia, Viện kiểm sát giữ vai trò chủ trì điều phối.

Hình thức phối hợp phong phú, bao gồm cung cấp thông tin, trao đổi trực tiếp, tổ chức họp và hội thảo, cử người phối hợp trực tiếp, thành lập tổ công tác hoặc áp dụng các hình thức phù hợp khác. Quy chế khuyến khích tăng cường phối hợp qua nền tảng trực tuyến và các ứng dụng số, tạo thuận lợi trong trao đổi, xử lý thông tin.

Quy định chi tiết về cung cấp thông tin, trao đổi chuyên môn và phối hợp xác minh

Một nội dung quan trọng của Quy chế là cơ chế phối hợp trong việc cung cấp thông tin về vụ án dân sự công ích. Theo đó, khi nhận được thông tin về hành vi xâm phạm quyền dân sự của các nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công, các Hội có trách nhiệm thông báo ngay cho Viện kiểm sát bằng nhiều hình thức: Nộp tài liệu trực tiếp, gửi văn bản qua bưu chính, thư điện tử, đường dây nóng, ứng dụng VNeID hoặc ứng dụng số do Viện kiểm sát hướng dẫn.

Thông tin cung cấp phải đầy đủ các nội dung chính như đặc điểm pháp lý của Hội; thông tin nhân thân hoặc trụ sở của chủ thể có hành vi vi phạm; hành vi vi phạm; thiệt hại; ý kiến chuyên môn (nếu có) và đề xuất hướng xử lý. Các tài liệu, chứng cứ kèm theo cũng được khuyến khích cung cấp nhằm hỗ trợ việc xác minh.

Viện kiểm sát có trách nhiệm tiếp nhận thông tin, lập biên bản hoặc thông báo bằng văn bản/ thư điện tử trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi ghi vào Sổ tiếp nhận thông tin. Trường hợp thông tin không thuộc thẩm quyền, Viện kiểm sát chuyển đến đơn vị có thẩm quyền trong thời hạn 02 ngày làm việc.

Bên cạnh đó, Quy chế quy định rõ trách nhiệm của các Hội khi đang xử lý vụ việc thuộc lĩnh vực mình quản lý mà xét thấy cần khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Khi đó, các Hội phải thông báo bằng văn bản cho Viện kiểm sát, nêu rõ nội dung vụ việc, biện pháp xử lý đã thực hiện, lý do cần khởi kiện và chủ thể dự kiến khởi kiện.

Ngoài việc cung cấp thông tin vụ việc, các Hội còn có trách nhiệm cung cấp, trao đổi các thông tin chung về tình hình bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công; tham gia các phiên họp, hội nghị, hội thảo có liên quan theo lời mời của Viện kiểm sát; chia sẻ dữ liệu và báo cáo thuộc phạm vi hoạt động của mình. Viện kiểm sát và các Hội cũng có thể xây dựng cơ sở dữ liệu chung để phục vụ công tác thống kê, nghiên cứu và kiến nghị hoàn thiện chính sách pháp luật.

Trong thực hiện các biện pháp kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu và chứng cứ, các Hội có nghĩa vụ phối hợp khi được Viện kiểm sát yêu cầu cung cấp thông tin, trưng cầu ý kiến chuyên môn hoặc đề nghị cử đại diện tham gia chứng kiến hoạt động xác minh. Việc yêu cầu cung cấp thông tin phải được Viện kiểm sát ban hành bằng văn bản và nêu rõ lý do, phạm vi, nội dung cần cung cấp. Các Hội thực hiện yêu cầu theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự và pháp luật liên quan.

Khi trưng cầu ý kiến chuyên môn, Viện kiểm sát gửi văn bản trưng cầu, nêu rõ nội dung yêu cầu, thời hạn, hình thức và các tài liệu liên quan. Các Hội có trách nhiệm đánh giá khách quan, bảo mật tài liệu, bảo quản vật chứng và gửi ý kiến bằng văn bản đúng thời hạn. Trường hợp cần thiết, Viện kiểm sát có thể đề nghị làm rõ hoặc trao đổi trực tiếp về kết quả chuyên môn.

Tăng cường trách nhiệm phối hợp vì mục tiêu bảo vệ quyền dân sự và lợi ích công

Quy chế phối hợp số 01/2025/QCPH là bước triển khai quan trọng trong thực hiện thí điểm Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. Việc ban hành Quy chế góp phần tạo cơ chế phối hợp thống nhất, đồng bộ giữa Viện kiểm sát và các Hội; bảo đảm công tác thu thập, xử lý thông tin được triển khai đúng pháp luật; đồng thời khẳng định vai trò chủ trì của Viện kiểm sát trong việc bảo vệ quyền dân sự của nhóm yếu thế và lợi ích công bằng phương thức tố tụng dân sự.

Quy chế nhấn mạnh trách nhiệm của cả Viện kiểm sát và các Hội trong việc chủ động phối hợp, cung cấp thông tin, tham gia xác minh, đánh giá chuyên môn và theo dõi tiến độ xử lý vụ việc. Những quy định chi tiết, chặt chẽ này giúp xây dựng cơ chế vận hành rõ ràng, minh bạch và hiệu quả cho hoạt động khởi kiện vụ án dân sự công ích - một bước tiến quan trọng trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích công cộng.